Αλιεύοντας στο….. Ικάριο:

Ένα ταξίδι στην Ικαρία

Δύο είναι οι λόγοι που αποφασίσαμε φέτος διακοπές στην Ικαρία.
1. Οι άνθρωποι και η σύγχρονη πολιτική ιστορία της.
2. Η γεωμορφία του νησιού, όπως εμφαίνεται στους χάρτες, δηλ. η ύπαρξη δύο ορεινών όγκων στο κέντρο του νησιού με υψόμετρο περίπου 1000 μέτρων ο καθένας και εκατοντάδων μικρών και μεγάλων ποταμών-ρυακιών που καταλήγουν στη θάλασσα απ’ όλες τις πλευρές του.
Πριν ξεκινήσουμε είχαμε την εντύπωση ότι θα συναντούσαμε ένα νησί με ιδιαίτερο οικολογικό ενδιαφέρον. Όπως και πράγματι είναι.
Δεν ανήκει στα νησιά του ποιητή «δεν έχουμε ποτάμια δεν έχουμε πηγάδια, δεν έχουμε πηγές, μονάχα λίγες στέρνες άδεις κι αυτές…»
Α) Τα φαράγγια και οι εκβολές των ποταμών-ρυακιών, που το καλοκαίρι τα περισσότερα στερεύουν ή λειτουργούν υπεδάφια αποτελούν την πρώτη ζώνη, των υγροτόπων
Β) Πεδινή ζώνη μέχρι 300 μέτρα υψόμετρο
Γ) Ημιορεινή ζώνη μέχρι 800 μέτρα υψόμετρο
Δ) Ορεινή ζώνη πάνω από τα 800 μέτρα
Χαρακτηριστική είναι η διαφορετική κυρίαρχη χλωρίδα-πανίδα στην κάθε ζώνη.
Αυτή όμως η γεωμορφία του νησιού κινδυνεύει.
Η πρώτη πληγή της είναι διάβρωση μερικών εδαφών σε ορεινή και ημιορεινή ζώνη, και σε μερικά σημεία δυστυχώς ανεπιστρεπτί.
Δύο είναι οι αιτίες διάβρωσης εδαφών, οι πυρκαγιές και η υπερβόσκηση.
Στο νησί συμβαίνουν και τα δύο.
Η επιδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανά αριθμό αιγοπροβάτων, έχει αυξήσει τον πληθυσμό τους περισσότερο απ’ όσο αντέχει το περιβάλλον (δέκα κιλά νερό, περίπου ένα κιλό νεαρή βλάστηση, δέκα κιλά νεαρή βλάστηση, ένα κιλό κρέας).
Οι αγροτικές επιδοτήσεις σε όλα τα αγροτικά προϊόντα αποδείχτηκε ότι ήταν το τυρί στη φάκα. Δεν είχαν στόχο την ενίσχυση των μικρών και μεσαίων αγροτών, αλλά τον έλεγχο της κατεύθυνσης της «ανάπτυξης» που η Ε.Ε. σχεδιάζει. Η κεντρική πολιτική από Βρυξέλλες-Αθήνα μέσω χρηματοδοτήσεων οδηγεί μόνο στην τουριστική «ανάπτυξη», υπονομεύοντας την αγροτική αυτονομία της Ικαρίας.
Όταν ρωτήσαμε τον κυρ-Γιώργο τον καφετζή τι παράγει το νησί, έβγαλε από την τσέπη του την ταμπέλα από ένα σακί πατάτες εισαγωγής από Ισραήλ με τα στοιχεία παραγωγού, ημερομηνία κλπ
Ο μανάβης στον Εύδηλο κοίταζε σκεφτικός τα τελάρα όταν τον ρωτήσαμε τι προερχόταν από Ικαρία, λεμόνια από Αργεντινή, μας είπε.
Το βράδυ στο λιμάνι του Εύδηλου, το καράβι ξεφόρτωνε φορτηγά ψυγεία από την κεντρική λαχαναγορά Αθηνών.
Η Ελλάδα είναι τελευταία στις εξαγωγές χώρα της Ευρώπης των 15 και σε σχέση με τον πληθυσμό της, η τελευταία στην Ευρώπη των 25, εξάγει όσο και η Σλοβενία των δύο εκατομμυρίων ανθρώπων, μειώνεται δε δραματικά ο αριθμός των αγροτών τα τελευταία χρόνια.
Η Ικαρία έχει όλες τις φυσικές δυνατότητες να αποκτήσει τουλάχιστον επάρκεια σε όλα τα γεωργικά προϊόντα που χρειάζεται.
Τα δέλτα, οι εκβολές ποταμών-ρυακιών που τσιμεντώνονται, είναι τα πιο εύφορα προσχωματικά εδάφη. Η ύπαρξη σε πολλά απ’ αυτά ανεμοφρακτών με καλάμια από την πλευρά της θάλασσας, είναι ένδειξη ότι παλαιότερα τα καλλιεργούσαν. Ακόμα και μικρές βιοτεχνίες μεταποίησης γεωργικών προϊόντων θα μπορούσαν να δημιουργηθούν.
Θάπρεπε όμως να μην έχει η τουριστική «ανάπτυξη» προβάδισμα ευνοϊκής πολιτικής χρηματοδότησης από την κεντρική-περιφερειακή και τοπική αρχή, ώστε και η αγροτική ανάπτυξη νάχει ίδιες ευκαιρίες. Αυτό είναι πολύ σημαντικό γιατί ένας τόπος που δεν παράγει σχεδόν τίποτα, δεν παράγει ούτε πολιτισμό και είναι πολύ δύσκολο να αντιτάξει τις δικές του πολιτισμικές αξίες στις ξένες.
Όπως παραδίνεται στα ξένα προϊόντα που δεν παράγει ο ίδιος, έτσι παραδίνεται και στις ξένες ιδέες και συμπεριφορές.
Η μόνο τουριστική δραστηριότητα σένα νησί είναι η χειρότερη «ανάπτυξη», εκτεθειμένη σε πολλούς απρόβλεπτους παράγοντες και εξαρτημένη ακόμη και από τα διεθνή πρακτορεία ταξιδιών.
Μόνο ένα μέρος από τις δραστηριότητες του νησιού μπορεί να στηρίζεται στον τουρισμό και αυτός να έχει περιεχόμενο. Ο τουρισμός με οικολογικό ενδιαφέρον έχει ξεκινήσει και στην Ελλάδα.
Πρακτορεία διοργανώνουν εκδρομές, για τα πουλιά στο δέλτα του Έβρου και στις Πρέσπες, για τα αγριολούλουδα του Ολύμπου, για τις φώκιες στις Σποράδες κλπ.
Η δεύτερη πληγή είναι το τσιμέντωμα των εκβολών και των δέλτα των ποταμών-ρυακιών, που ήδη έχει αρχίσει σε μερικά απ’ αυτά, στα πλαίσια της τουριστικής «ανάπτυξης» για πρόσβαση των αυτοκινήτων στις παραλίες.
Αυτό αποτελεί πραγματική τραγωδία αφού αφ’ ενός οδηγεί σε οικολογική κατάρευση της ζώνης των υγροτόπων, ζώνη που παρουσιάζει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον τόσο για την χλωρίδα όσο και την πανίδα της, που δεν απαντάται στις άλλες ζώνες του νησιού. Οι μικροί αυτοί υγρότοποι αποτελούν το τελευταίο και μοναδικό καταφύγιο και η καταστροφή τους θα σήμαινε την εξαφάνιση αυτής της χλωρίδας – πανίδας από το νησί.
Αφ’ ετέρου, ο περιορισμός, η εμπόδιση των εκβολών των ποταμών όπου συνέβη, είχε τραγικές συνέπειες για τον άνθρωπο, ο οποίος δεν μπορεί να επέμβει στις πηγές των ποταμών, με αποτέλεσμα να επανεμφανίζονται. Στην Αττική μόνο, είναι εκατοντάδες τα παραδείγματα τέτοιων επεμβάσεων πάντα με συνέπειες.
Η οδός Κωστή Παλαμά στη Νίκαια, ήταν ρέμα της οροσειράς Αιγάλεω, που μπαζώθηκε. Όταν το φθινόπωρο του 1977 ξανάγινε ρέμα βάθους επτά μέτρων,παρέσυρε στον πνιγμό επτά ανθρώπους, χώρια τις υλικές καταστροφές στην πόλη.
Τα μπαζωμένα ρέματα από τα Τουρκοβούνια στην Ανω Κυψέλη πνίγουν κάθε χρόνο την κάτω Κυψέλη.
«Απάντων ηγεμονικώτερον Φύσις» Ιπποκράτης.
Η Ικαρία σαν νησί ανήκει στις σπάνιες περιπτώσεις μιας ολοκληρωμένης οικολογικής παρουσίασης.
Με όλες τις φυτογεωγραφικές ζώνες, με νερό σε επάρκεια (δύο φράγματα νερού ), με μεγάλη βιοποικιλότητα και πολλές εναλλαγές στη σύνθεση του εδάφους ( φυτικοί δείκτες όξινου εδάφους, καστανιά-φτέρη-ορτανσία κλπ) και πολύ περισσότερο με ανθρώπους που αγαπούν τον τόπο τους, που προβληματίζονται, που συζητούν, που φτιάχνουν συλλλογικότητες-παρέες. Bάζουν στόχους και αγωνίζονται.
Οι άνθρωποι που γνωρίσαμε, οι πολιτικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις που παρακολουθήσαμε, μας άφησαν τις καλύτερες εντυπώσεις. Φύγαμε και αισιόδοξοι.
Ένα νησί με αυτές τις δυνατότητες και μ’ αυτούς τους ανθρώπους δεν είναι καθόλου εύκολο για την κεντρική πολιτική της Αθήνας και των Βρυξελλών να το καταστρέψουν.
Η Ικαρία αντιστέκεται. Η Ικαρία διεκδικεί.

( Σεργεντάκης Μανώλης, "ΝΕΑ ΙΚΑΡΙΑ", δίμηνη εφημερίδα της Ικαρίας, Σεπτ 05)